Wat te zien in het Castello Aragonese van Ischia

Bij de ingang krijg je samen met het ticket van €15 een folder met de kaart en de nummering. De route is eenrichting en bewegwijzerd, dus verdwalen is lastig: wat ontbreekt is de context, en daar dient deze pagina voor. Ik verdeel hem in de zes blokken waarin ik het aan mijn groepen vertel.
Ben je je bezoek aan het plannen?Bij de populairste tours zijn de plaatsen een paar dagen van tevoren op, en annuleren is gratis tot 24 uur vooraf. Boek nu, beslis rustig.
Bekijk beschikbaarheid1. Het terras en de nooit voltooide kerk (stops 1–2)
Je komt uit de lift of van de trap en het eerste wat je ziet is de Terrazza dell'Immacolata, op het westen gericht, met uitzicht op Ischia Ponte en de Spiaggia dei Pescatori, met de Monte Epomeo erachter. Hier stopt negentig procent van de mensen die twintig minuten hadden ingepland, ze maken foto's en gaan terug. Ze zijn dan op een twintigste van de route.
Direct daarna komt de Chiesa dell'Immacolata, uit de achttiende eeuw, gebouwd op initiatief van moeder-abdis Battista Lanfreschi. Het klooster zat al zo diep in de schulden dat het zijn eigen zilver had verkocht, en de kerk werd nooit voltooid: de muren zijn tot op vandaag kaal. Grondplan in de vorm van een Grieks kruis, negen grote ramen, een vloer van terracotta. Sinds 1980 worden er tentoonstellingen van hedendaagse kunst gehouden, en langs die kale muren zijn Picasso, De Chirico, Morandi en Burri gepasseerd. Het is een van de vreemdste tentoonstellingsruimtes die ik ken: een kerk zonder pleisterwerk omdat het geld op was, die een museumzaal is geworden.
2. Het klooster en het Kerkhof van de Nonnen (stops 3–6)
Het Convento di Santa Maria della Consolazione werd in 1575 gesticht door Beatrice Quadra, weduwe van een d'Avalos, en bood onderdak aan veertig clarissen. Roeping was het niet: het waren grotendeels eerstgeboren dochters van adellijke families, achter slot en grendel gezet zodat de erfenis naar een zoon kon gaan. Onthoud dat voor de volgende stop, want het verandert alles.
Onder de kerk daal je af naar het Kerkhof van de Nonnen, uit de zestiende eeuw. Het zijn lage, overwelfde ruimtes met de scolatoi: stenen zetels met een hoge rugleuning waarop overleden medezusters werden gezet, zodat het vlees zou ontbinden en de vloeistoffen in speciale potten terechtkwamen; de droge botten gingen daarna naar het ossuarium. De levende nonnen daalden hier elke dag af om te bidden en over de dood te mediteren, in lucht die niet werd ververst, en velen werden ernstig ziek; sommigen stierven eraan. Het volledige verhaal, en de reden achter een praktijk die nu onbegrijpelijk lijkt, staat op de pagina over het kerkhof. Reis je met kleine kinderen, dan is de ruimte makkelijk over te slaan: je loopt door en er gebeurt niets.
Je klimt weer omhoog naar het Belvedere del convento en de Caffetteria del Monastero, die uitkijkt op de Chiesa dell'Immacolata en terrassen heeft boven Ischia Ponte en de ruïnes van de kathedraal. Na de scolatoio doet een kop koffie in de zon meer dan je denkt. Hier vind je ook loStudio, galerie en boekwinkel in de voormalige refter van de clarissen, later atelier van de schilder Gabriele Mattera, met selecties samengesteld door Anna Cristina Mattera en zetel van de Fondazione Karin e Gabriele Mattera.
3. Het dorp dat op de rots stond (stops 7–10)
Casa del Sole, de Chiesa di San Pietro a Pantaniello, de palmento met de wijnkelders en het vicolo del palmento. Dit blok lopen bezoekers het snelst door, en het is juist het blok dat al het andere verklaart: hierboven zat geen militaire post, hier lag een stad. In de zestiende eeuw spreken de bronnen van 1.892 fuochi, dat wil zeggen huishoudens, die op de rots woonden. In de palmento werden de druiven getreden: er werd wijn gemaakt binnen een vesting, want een vesting die een belegering moet doorstaan, moet iets produceren.
4. De gevangenis en het hoge terras (stops 11–13)
De Bourbonse gevangenis is een gebouw dat de Bourbons in 1823 tot gevangenis ombouwden. In 1851 belandden hier de politieke gevangenen van het Risorgimento — Poerio, Pironti, Nisco, Agresti — tussen de gewone gedetineerden. Wat rest zijn de zware deuren, de hekken, de wachthuisjes en de kijkgaatjes. Het is geen inrichting voor bezoekers: het is het gebouw zoals het is gebleven.
Een paar passen hoger ligt het Terrazzo degli Ulivi, ooit de tuin van het kasteel, met een panorama van driehonderd graden van de Monti Lattari tot de Golf van Gaeta. Erachter rijst de Maschio op, de versterkte hoofdtoren, die niet te bezoeken is: de Anjou-torens bekijk je alleen van buiten, en dat is de teleurstelling die ik het vaakst te horen krijg. Alfonso d'Aragona herbouwde hem in 1441 en schonk hem aan Lucrezia d'Alagno; binnen die muren woonde Vittoria Colonna vijfendertig jaar. Ernaast ligt het café Il Terrazzo, op het hoogste toegankelijke punt: van daaruit zie je de Golf van Napels, Ischia, Capri, Vivara en Procida in één blik.
5. De kerken, de toren en het Sentiero del Sole (stops 14–19)
Je daalt af naar de Chiesa di Santa Maria delle Grazie, ook wel dell'Ortodonico genoemd, en loopt langs de oude wacht- en verdedigingstoren. Dan begint het Sentiero del Sole, het stuk waar ik het meest van houd: olijfbomen, laurier, johannesbroodbomen, vijgen, mispels, granaatappels, cactusvijgen en hemelbomen, met de zee en de nabije eilanden onder je. De Scalinata di San Cristoforo daalt steil af en de treden zijn na regen echt glad: houd de leuning vast en kijk niet naar het uitzicht terwijl je loopt.
Onderaan staat de Chiesa della Madonna della Libera, een bouwwerk uit 1301 op een fundament uit de twaalfde eeuw. Tijdens de uitbarsting van 1301 deden de Ischitanen de gelofte een kerk aan de Madonna te wijden, en zij is dan ook afgebeeld met uitgestrekte handen die de lava tegenhouden. Bij de restauratie kwamen fresco's uit de vijftiende en zestiende eeuw weer tevoorschijn. Het steegje van de hemelbomen sluit dit stuk af.
6. De tempel, de dakloze kathedraal en de uitgang (stops 20–25)
Je komt bij de resten van de Zonnetempel en het balkon van de tempel, en dan bij de stop die net zo blijft hangen als het kerkhof: de Cattedrale dell'Assunta. Ze werd na de uitbarsting van de Arso in 1301 gebouwd boven op een oudere kapel, die haar crypte werd. Op 27 december 1509 trouwden hier Vittoria Colonna en Ferrante d'Avalos, markies van Pescara. Tussen 25 juni en 21 augustus 1809 werd ze door de Engelsen gebombardeerd en verwoest, en het puin is nooit weggehaald: daarom loop je er nu onder de blote hemel doorheen, met gras tussen de pilaren. Het achttiende-eeuwse stucwerk wordt momenteel gerestaureerd. Eronder ligt de crypte van de edelen, en dan de panoramische loggia vóór de uitgang.
Je verlaat de tunnel via de laatste poort, die waar de ophaalbrug zat, en staat weer op de brug met het dorp voor je. Wil je de historische draad die al deze stops verbindt, van de vijfde eeuw voor Christus tot nu, dan vind je die in de geschiedenis van het kasteel; twijfel je nog of je naar boven gaat, dan staat mijn antwoord in is het de moeite waard.
Trek dichte schoenen aan met een zool die grip heeft. Het grootste deel van de route is in de open lucht, er zijn veel trappen en de stenen in de steegjes zijn door eeuwen voetgangers gladgesleten. Huisdieren zijn toegestaan, maar denk aan hun poten op de gloeiend hete stenen in augustus.
De stops die niemand verwacht
Wat goed is
- Het Kerkhof van de Nonnen: de ruimte waar iedereen het bij de uitgang over heeft
- De Cattedrale dell'Assunta zonder dak, sinds het bombardement van 1809
- Het panorama van 300 graden vanaf het Terrazzo degli Ulivi
- Het Sentiero del Sole, met cactusvijgen steil boven zee
- De kunsttentoonstellingen in de nooit gepleisterde kerk
Goed om te weten
- De Maschio is niet te bezoeken: de torens zie je alleen van buiten
- Er zijn veel trappen en de Scalinata di San Cristoforo is steil
- Bijna alles is in de open lucht: bij regen is de route onaangenaam
- De twee cafés en de boekwinkel kunnen andere openingstijden hebben dan het kasteel
- Met minder dan anderhalf uur maak je de ronde niet af
De vijfentwintig stops verteld door iemand die ze kent
De rondleiding van €40 voegt aan de stops de tweeënhalfduizend jaar toe die niet op de bordjes passen, en gaat verder in de Borgo di Celsa; Siegfried schrijft dat vader en zoon hem met oprechte liefde leiden en dat je je geen moment verveelt.
Veelgestelde vragen
Wat is er te zien in het Castello Aragonese?
Vijfentwintig stops verspreid over bijna twee kilometer: de Chiesa dell'Immacolata, het clarissenklooster met het Kerkhof van de Nonnen, de Bourbonse gevangenis, de dakloze Cattedrale dell'Assunta, het Sentiero del Sole en twee panoramacafés. De tickets staan op deze pagina.
Kun je de Maschio beklimmen?
Nee, de versterkte hoofdtoren hoort niet bij de bezoekersroute: je bekijkt hem van buitenaf vanaf het Terrazzo degli Ulivi. Het is het enige belangrijke deel dat gesloten blijft.
Hoeveel tijd heb je nodig om alles te zien?
Ongeveer anderhalf uur als je rustig loopt, de koffiepauzes niet meegerekend. Hoe je het bezoek inkort als je minder tijd hebt, leg ik uit in hoe lang het bezoek duurt.
Wat is het indrukwekkendste deel?
Het Kerkhof van de Nonnen, zonder twijfel: de ruimtes met de scolatoi onder de Chiesa dell'Immacolata. Ik schrijf er uitgebreid over op deze pagina.
Is de route overdekt?
Nauwelijks: het grootste deel is in de open lucht, tussen terrassen, steegjes en paadjes. Goede schoenen, 's zomers water, en kijk naar het weer voordat je vertrekt uit Ischia Porto.